blog van Judy Koopman

Met moeder had ik 6 jaar geleden al gesproken over haar uitvaart. Die uitvaartbus zag ze helemaal zitten. Dan zouden haar kinderen haar naar het crematorium begeleiden.
Toen ze pasgeleden overleden was in het verpleeghuis was dit ook één van de eerste dingen die de dochters noemden; “Moeder wilde met de uitvaartbus”.
Maar toen ik vertelde dat die bus voor 15 personen plaats had en er eventueel een andere was voor 22 personen zeiden ze: “Ja, maar wij willen met z’n allen onze moeder wegbrengen”.
Met z’n allen zijn de 6 kinderen met aanhang, de 12 kleinkinderen met aanhang en de 10 achterkleinkinderen. Tel maar op, dat waren er dus 34! Nee, een keuze maken wie wel en wie niet mee mocht met de bus, dat kon echt niet.
Wat te doen?
In de Gouden Gids heb ik een paar touringcar bedrijven opgezocht.
Bij nummer 2 reeds was het raak, die wilde wel meedenken.
Ja, de rolstoelbus zou geschikt zijn. Achterin is een flinke open ruimte voor rolstoelers en daarvoor nog ongeveer 40 zitplaatsen.  Voor die rolstoelen was er een lift aan de zijkant, die kon gebruikt worden voor de kist.  Zo stond moeder, oma, overgrootmoeder tussen de bloemen achterin de bus en zat de hele familie met aanhang er bij en zo brachten ze haar naar het crematorium. In een grote touringcar van Tours en Travel.
Geweldig vonden ze het allemaal.
En voor mij weer het bewijs dat er altijd een oplossing te vinden is voor een wens van de overledene en de nabestaanden.

We zien het wel vaker, een houten bank in een park met een naamplaatje er op.
Meestal met geboorte en sterfdatum. Een mooie herinnering aan een bijzonder mens.
Bijgaande bank zag ik in een bos en die vond ik toch wel heel erg bijzonder en heel erg mooi.

Soms denken mensen dat DOEAT alleen alternatieve uitvaarten doet. Anders dan anders. Deels is dit wel waar, maar traditioneel zit ook in het DOEAT pakket. Eigenlijk sta ik overal voor open. De vraag van de betrokkene(n) staat voorop en dan denk ik graag mee. Uiteindelijk komt er dan toch iets speciaals tot stand. Speciaal in de zin dat kleine dingen dan net even anders zijn als dat men gewend is en dat kan zeer gewaardeerd worden.
Laatst had ik weer eens een echte traditionele katholieke uitvaart in een dorp. Met traditioneel bedoel ik met Avondwake, Mis en afscheid nemen bij het kruis op de begraafplaats.
In dit geval was thuis opbaren gelukkig heel vanzelfsprekend. Uiteindelijk samen in de kist leggen en samen de kist sluiten ook. Buiten op het erf even oefenen met het hoog dragen (op de schouders) van de kist. Achter mijn auto aan naar de kerk lopen met de hele familie. In de ongeveer 50 jaar oude (moderne) kerk was waarschijnlijk nog nooit een overledene binnengedragen. Het gangpad was zo smal dat je er niet door kon met kist en dragers er langs. Het hoog dragen ging net wel, zonder bloemstuk er op, want het plafond was verlaagd voor het koor wat er boven zit. Hoe kan een architect zoiets bedenken! En meneer pastoor? Die vond ’t allemaal maar onzin, daar zijn toch die karretjes voor bedoeld! Maar deze familie deed het gewoon, zowel naar binnen als naar buiten dragen. Bij de buitendeuren moesten ze door de knieën, anders zouden ze het niet halen.
Op de begraafplaats werd de kist ook naar het kruis gedragen en daarna naar het graf. Op het graf geplaatst en met touwen laten zakken. Zand er over  en de begrafenis was achter de rug. Met elkaar hebben ze er iets bijzonders van gemaakt. In ieder geval onvergetelijk.

Een van de vele keuzes bij een uitvaart die gemaakt moeten worden is het kiezen van een kist of ander omhulsel voor de overledene. Iemand moet ergens op en eventueel in komen te liggen. Keuze genoeg, kijk maar bij de links op mijn website.

De oude moeder was overledenen en we bladerden door mijn kistenboek.
Niets gewoons was interessant, de wilgentenenmand en bamboekist spraken meer aan.
Toen kwamen we bij de LifeArt kisten en vertelde ik dat die bestaan uit geperste platen van suikerriet. Dat sloeg meteen aan, want moeder was een zoetekauw. Dus haar laatste plek was in een kist van suikerriet. Beter kon het niet.

Moeder was heel oud geworden. Ze had kinderen en ze was oma geworden. Maar haar kinderen werden ook oma. Naast de kleinkinderen waren er ook een heel stel achterkleinkinderen op haar uitvaart. Die achterkleinkinderen mochten rondom de kist allemaal een kaarsje aansteken. Na de bijeenkomst in de aula van de begraafplaats droegen de kleinkinderen oma naar haar graf waar opa al vele jaren daarvoor begraven was. De achterkleinkinderen strooiden vrolijk de rozenblaadjes in het rond op het pad waar we liepen. Toen de kist in het graf gedaald was werden de rozenblaadjes er door een ieder op gestrooid. De achterkleinkinderen stonden met z’n allen bij het graf bellen te blazen. Een fantastisch gezicht was dat, die kleurige bellen die de lucht in gingen, maar ook een enkele die het graf in duikelde. En de kinderen waren vrolijk en blij. Wat een aparte stemming aan een graf.

Een afspraak met een familie. Moeder zal vandaag of morgen komen te overlijden.
Ze ligt in coma, de artsen zeggen dat ze hersendood is en stellen voor dat de stekkers er uit gaan.
Dan kan ze op eigen kracht overlijden.
Ik spreek af met de familie dat ik meteen de uitgekozen kist ga ophalen, want ze willen moeder in de kist graag thuis ontvangen. Dus bij overlijden in het ziekenhuis verzorgen/aankleden, in de kist leggen en dan naar huis.
Zo gezegd zo gedaan. Ik heb diezelfde dag een eenvoudige kist in mijn auto staan.
Uiteindelijk rij ik daar 10 dagen mee rond, want moeder was nog niet van plan om dood te gaan.
Op eigen kracht heeft ze het nog zo lang volgehouden.  Als een mens de kans krijgt dan bepaald die zelf het tijdstip van overlijden, daar hebben wij niets over te zeggen. En dat is maar goed ook.

Mijn rode VW Golf station auto was me heel dierbaar.
Maar ja, aan alles komt een eind, dat weten wij maar al te goed.
7 Jaar lang heeft zij (waarom zij?) mij gediend, door weer en wind, door dik en dun. Heel veel lege kisten heeft zij vervoerd.
Sjorrend over de opgeklapte banken ging dat elke keer weer net.
Ik heb haar aardig afgetopt.
Afijn, zij deed het dus altijd, maar ja die ene keer!
We waren op weg naar crematorium Heeze, dit ligt ongeveer 15 km van Eindhoven in de bossen.
Vader in de kist achterin de bus van de jongste zoon. De andere kinderen, dochter en oudste zoon zaten er naast.
Ik reed in mijn VW met de schoondochter vooruit.
Halverwege ging er een rood lampje knipperen en plotseling was er een continu alarm. Ik heb geen technisch verstand van auto’s, maar dit was natuurlijk niet goed. Ik reed op een drukke weg nog een stukje door en toen ik voelde dat de auto er mee uit ging scheiden ben ik rechts een fietspad ingereden, waar we vanzelf tot stilstand kwamen. En daar stonden we, “taxi” dacht ik meteen. Dit is toch de nachtmerrie van iedere uitvaartbegeleider?
De schoondochter belde haar man die in het busje reed en vertelde waar we stonden. 2 Minuten later waren zij daar en verhuisden we mijn spullen in hun bus. Samen met de oudste zoon ging ik achterin het busje bij vader zitten, nog net niet op de kist, wel tussen de bloemen. Zo reden we weggedoken voor eventuele politie naar het crematorium.
De afscheidsdienst en crematie liepen naar wens.
De 2 zonen wilden mij achteraf perse naar de plek des onheil brengen (mijn heilige auto dus). Ondertussen had ik de ANWB reeds gebeld.
We kwamen ter plekke en de takelauto had mijn VW reeds in de klemmen. De 2 broers doken onmiddellijk onder de motorkap, dit varkentje zouden ze wel even wassen. Na wat zoeken ontdekten ze het euvel. De oudste kroop in zijn nette pak onder de auto en bevestigde een waterslang die ergens los was geraakt. Ik moest er wel even mee naar de garage om het goed te laten repareren, maar ik kon weer rijden.
Zij trots, dat het gelukt was en waarschijnlijk was het ook een heerlijke uitlaatklep om wat te doen na de uitvaart. Zij hebben genoten van dit avontuur en ik “uiteindelijk” ook.

Moeder was heel oud geworden, maar ondanks dat toch nog plotseling overleden.
Wanneer ben je voorbereidt op het sterven van je laatste ouder?
Wanneer ben je er klaar voor om wees te zijn?
En dan al dat geregel, al die keuzes die gemaakt moeten worden!
Bij het doorbladeren van het kistenboek viel hun oog op de wollen kist.
Dit is een prachtige ovale kist, geheel gemaakt van vilt en ter versteviging zit er karton in.
Ja, dat was het, een zacht en warm plekje voor moeder.
Met een heerlijk zacht dekentje werd ze toegedekt alvorens de kist werd gesloten.
Iedereen was helemaal tevreden en de bezoekers waren verrast om zo’n mooie kist te zien.
Door haar kleinkinderen is ze naar haar graf gedragen.

CONDOLEREN

Op een internet site van de Limburger stond een stukje van een huisarts die problemen had met het woord “gecondoleerd”.  Het woord is onvriendelijk en drukt geen warmte uit maar kou. Condoleren betekent rouwbeklag betuigen aan.
Is dat wat je wil? Nou nee. Maar wat moet je dan zeggen? Dat is niet zo gemakkelijk. Misschien is er niet voor niets gekozen voor een Frans woord. Mogelijk omdat het Nederlands geen woorden heeft om aan te geven dat je het erg vindt dat iemand zonder de overledene verder moet leven.
De overtreffende trap “van harte gecondoleerd” is extra pijnlijk, want dan moet je extra somber kijken, omdat bijna iedereen het gevoel heeft dat hij gefeliciteerd wordt.
Alternatieven voor het woord “gecondoleerd” zijn: sterkte, (heel) veel sterkte, of veel sterkte bij het verlies van …………, met innige deelneming, met oprechte deelneming, ik leef met u mee, ik heb veel aan je gedacht, ik vind het heel erg. Of zeg je niets en gaat het om het gebaar, de manier waarop je blijk geeft van je medeleven: een stevige handdruk, soms met twee handen, een tik op de arm, een schouderklop, een omhelzing of een kus kan veel meer je betrokkenheid uitdrukken dan onze gebrekkige en gestamelde woorden.
Ik merk zelf ook dat ik het woord “gecondoleerd” maar moeizaam over mijn lippen krijg, maar bij gebrek aan beter gebruik ik het soms, maar wel zo min mogelijk.
Wie weet er nog goede alternatieven?

Gras / koelen !

 Wordt er steeds vaker gekozen voor niet koelen met een koelplaat?
Voor de graszodenmethode? Of voor het natuurlijke?
Zie mijn folder op de website. Laat de natuur haar gang maar gaan.

Meneer was thuis gestorven in bed (kanker), lag nog in z’n pyjama in een rommelig bed in een rommelige kamer. Toen we het over opbaren hadden en ik vroeg of ze een koelplaat wilden gebruiken werd gereageerd met: “Dat zal toch wel moeten?” Nee, dat hoeft niet, was mijn reactie. Ik heb het één en ander uitgelegd, op vragen geantwoord (maar wat kan er dan gebeuren?) en de toevoeging van de graszoden verteld.
Voor mevrouw was het duidelijk dat haar man gewoon zo zou blijven liggen in bed.  “Je legt iemand toch niet in zijn nette pak in bed?”
Ramen open, kou naar binnen laten.
De volgende dag vroeg ik of de kinderen nog iets met graszoden hadden gedaan.  Rondom het huis was overal gras en met de ramen open kwam de gras en aarde geur volop naar binnen, dat leek hun wel voldoende. De kamer was ijskoud, het was een aangebouwd gedeelte van het huis en meneer was ijskoud. Hij lag nog steeds in dat slordige bed.
Laat de natuur haar gang maar gaan, alles loopt zoals het loopt.
Hij was ook ziek geworden en daar moesten ze ook mee dealen.
Ruim 5 dagen  heeft hij daar gelegen.
Toen is hij door zijn kinderen in de eenvoudige vuren houten kist gelegd.
Gewoon in zijn pyjama, wat maakt dat uit, waarom iemand nog lastig vallen met het sjorren in een pak, daar kijken ze toch niet naar als je aan de hemelpoort komt!
Geweldig, dit zijn de pareltjes in mijn werk.