blog van Judy Koopman

Samen, tot de dood ons scheidt!
Nee, samen tot in de dood.

Hij was 85 jaar en helemaal op. Zij een paar jaar jonger, maar ook niet meer al te best.
Ze waren al bijna 60 jaar samen. 60 Jaar hebben ze lief en leed gedeeld met elkaar.
Samen hebben ze zoveel meegemaakt in al die jaren.
Als je zo lang het leven deelt met elkaar dan wordt het een verweven, een soort symbiose.
Dan kan je toch niet meer zonder elkaar!
En zo kan dat dan ook echt gaan.
Hij overleed en de uitvaart werd georganiseerd.
Zij overleed 3 dagen later, 2 dagen voor de uitvaart van haar man.
In de kerk stonden 2 kisten, met op iedere kist een foto.
Op zijn kist een bos van 58 rozen, van haar, voor al die mooie jaren.
Op haar kist veel veldboeketten, van hem, die plukte hij altijd voor haar.
Wat is er mooier dan zo samen een lang leven af te sluiten.
Veel mensen zouden hiervoor tekenen.

De oude moeder was dan uiteindelijk overleden. Ze hadden er allemaal vrede mee.
Na ruim 90 jaar mocht het ook wel.
Toen de familie in mijn kistenboek ook wades en planken zag kwamen ze op een idee.
De oudste dochter had nog een paar prachtige linnen ecru doeken liggen en de jongste dochter zou daar wel een wade van maken met banden om haar in te wikkelen en vast te maken.
De planken in mijn boek van Ibis en Radboud bevielen hen niet, die opstaande rand vonden ze niet mooi. 
Het moest een vlakke vuren plank zijn met uitgefreesde handgrepen.
De oudste dochter ging naar de timmerman met de opdracht voor het maken van de plank.
De avond voor de uitvaart werd ik gebeld met de mededeling dat de plank gekomen was, maar ze hadden het idee dat deze toch wel wat groot was uitgevallen. “Zou hij wel in mijn auto passen?”
Ik zou moeder naar het crematorium vervoeren in mijn Toyota.
Hoe groot was de plank dan wel?    2.30 m lang en 90 cm breed !!!
In mijn auto had het misschien nog wel net gepast, als ik er nog een stoel uithaalde, maar die plank zou niet in de oven passen, niet door de ovendeur kunnen.
“Zou moeder dan in de ovenruimte overgelegd kunnen worden op een eenvoudige, andere plank na de dienst in de aula?”  Dat zou eventueel wel kunnen, want bij het crematorium hebben ze wel planken.
Het voelde niet goed en de volgende ochtend hebben ze de plank toch maar naar de timmerman gebracht. Deze heeft 30 cm aan het hoofdeind er afgezaagd, daar verdween dus het handvat en hij heeft 30 cm in het midden weggehaald en beide delen aan elkaar gelijmd en een lat er onder vastgezet.  Het is een prachtige plank geworden.  Moeder werd op de brancard naar beneden gedragen door haar schoonzoons en beneden in de kamer op de plank in de wade gewikkeld tot een cocon. Zo ging ze in mijn auto met de oudste dochter en haar man naar het crematorium. Het was een prachtige uitvaartdienst en een paar familieleden gingen mee naar de ovenruimte om aanwezig te zijn bij de invoering in de oven. En daar ging de plank in vlammen op.



Bestaat er een ideale uitvaart? Ik denk het niet, maar de ene is veel prettiger of passender dan een andere. De ene is saai, de andere bijzonder of zelfs uitzonderlijk. Allerlei mooie en minder mooie woorden kan je koppelen aan een uitvaart of aan het proces rondom een uitvaart. Het gaat natuurlijk of misschien juist niet alleen maar om de uitvaartdag zelf.
Mijn tante van 98 jaar is op kerstavond 2010 overleden in het verpleeghuis. Ze was 4 dagen ziek en toen was het klaar, het einde van een lang en tevreden leven. Drie jaar geleden is met een val het aftakelingsproces begonnen. Tot die tijd woonde ze zelfstandig in haar huurhuis en reed ze zelfs nog in haar rode autootje. Of dat laatste verantwoord was, vroeg ik me wel af. Tante is nooit getrouwd geweest, had ook geen kinderen en ik was de aangewezen nicht om in te springen als mantelzorger.
Al zeker 10 jaar geleden had ik haar uitvaart met haar besproken en had ze alles op papier gezet.
Toen ze dan toch nog vrij plotseling overleed kon ik aan de hand van haar wensen het regelen van de uitvaart op me nemen. Ze had thuis opgebaard willen liggen, alhoewel de mensen niet speciaal uitgenodigd hoefden te worden om te komen kijken. Thuis was er niet meer, in het verpleeghuis mocht het niet dus heb ik haar mee naar mijn huis genomen en haar in het koude logeerkamertje op bed gelegd. Daar had mijn moeder (tantes zusje) 9 jaar geleden ook opgebaard gelegen.
De tekst op de kaart had ze grotendeels zelf bedacht, alleen heb ik er 6 foto’s van haar opgeplaatst, van baby tot nu. Een zichtbaar overzicht van haar leven.
Aan de dominee heb ik tantes wensen gemaild omtrent de psalmen, liederen en Bijbelteksten waar zij de voorkeur aan gaf. Zo heeft hij een orde van dienst samengesteld. Tijdens de dienst kon ik o.a. haar biografie voorlezen die ze zelf opgeschreven had, in haar woorden die zo bekend klonken voor de aanwezigen.
In haar wensen stond een eenvoudige kist, maar toen ik haar zo klein, fragiel en kwetsbaar zag liggen wenste ik haar iets warmers toe, zachter. Zo heb ik de zachte baar van Radboud Spruit besteld. Het was de primeur. Heerlijk op een bedje van stro en dan inwikkelen/toedekken met zachte flappen vilt. De openingen zijn heel geschikt voor het insteken van bloemetjes, zie de bijgaande foto.
Behalve het vriendelijke gezicht, door het mooie materiaal was de baar ook makkelijk te dragen. Uiteindelijk is ze begraven in het graf van haar ouders, een graf wat al 50 jaar oud was, maar een graf voor 3 personen.
Waarom de titel van dit stukje “de ideale uitvaart!” is? Om meerdere redenen:
1. Zij had zelf veel opgeschreven hoe ze het zou willen hebben, dat was makkelijk voor mij als nabestaande, ik kon haar wensen vervullen, want een uitvaart is (volgens mij) in eerste instantie voor de overledene.
2. Er was niemand waarmee ik moest overleggen, dus ik was de uitvaartbegeleider die overlegde met mijzelf als nabestaande. Veel onenigheid of onduidelijkheid kan er dan niet ontstaan.
3. Ondanks dat alles besproken en beschreven was voelde ik me toch vrij om ook andere dingen te doen.
Al met al wel ideaal!

Vaak wordt er gezegd dat de zomertijd komkommertijd is. Natuurlijk, de komkommers worden dan rijp, maar blijkbaar gebeurt er weinig, want veel mensen zijn op vakantie. Maar dood gaan doen mensen altijd, ongeacht recessie, weer,  of wat dan ook. Maar bij DOEAT is het toch wel komkommertijd, erg weinig meldingen (??). Gelukkig heb ik een heerlijke moestuin die juist  in deze periode veel zorg vraagt. En ja, de komkommers en tomaatjes rijpen dagelijks in het kleine kasje.  Om de dag moeten de bonen geplukt worden en wieden en schoffelen is natuurlijk ook belangrijk. Het uitvaartwerk is voor mij bijzonder werk wat ik graag doe. Maar nu dit niet aan de orde is, biedt de moestuin mij de gelegenheid om op een andere wijze zorg te bieden, aandacht te geven. Ik geniet er volop van, kan er uren doorbrengen als het weer het toelaat. Schuilen doe ik soms in het kasje. Zoals je wel eens in het buitengebied bij boerderijen een tafeltje aan de straat ziet staan met noten, pruimen, of jam, zo heb ik in de voortuin een omgekeerd kistje op het hek zitten met courgettes, pronkbonen en sperzieboontjes voor de liefhebbers. Wij kunnen het allemaal niet opeten.  De moestuin is mijn redding, anders zou ik mijn dagen slijten in ledigheid.

Vanmorgen zag Tom (mijn partner) in het Eindhovens Dagblad staan dat er vandaag een aantal “struikelstenen” geplaatst zouden worden op verschillende plaatsen in de stad. Eén adres was Petrus Dondersstraat 24. Dat is mijn geboortehuis. Alle reden om even te gaan kijken aldaar.
Een groep van ruim 20 mensen stond daar op de stoep voor het huis. De huidige eigenaar stond bij de deur, hij had een aantal stoelen op de stoep gezet voor de oudere mensen. De heer Wertheim vertelde dat hij in dat huis geboren was en dat zijn ouders en nog andere familieleden tijdens de oorlog verraden, opgepakt, gedeporteerd en vermoord waren. Ik had het begin van het verhaal gemist, dus heb ik niet gehoord hoe dat gegaan is. Hij las een laatste brief van zijn vader voor, die deze in Westerbork geschreven had, met de vaste overtuiging dat hij gauw weer thuis zou zijn. Samen met een kleinzoon las de heer Wertheim een hebreeuws gedicht voor. De kleinzoon vertelde zijn verhaal en een betrokke dame had ook een bijdrage. Al met al best emotioneel.
Ondertussen werden de struikelstenen in de stoep gemetseld door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig die sinds 2000 meer dan 17000 struikelstenen in bijna 300 gemeenten in Duitsland, Ostenrijk en Hongarije geplaatst heeft. www.stolpersteine.com  Vanaf 2008 ook in een aantal plaatsen in Nederland.  In Eindhoven zijn er al meerdere en vandaag zijn er weer een paar bijgekomen.  www.struikelehv.nl De struikelstenen zijn bedoeld om joden die in de 2de wereldoorlog omgekomen zijn te herdenken op de plaats waar ze het laatst gewoond hebben. De familie Wertheim woonde dus in ons huis voordat mijn ouders daar in 1948 gingen wonen. Mijn vader (ook jood) heeft in de oorlog 2 jaar ondergedoken gezeten op een zolder in Woensel (Eindhoven Noord).
Hieronder een paar foto’s. Het was bijzonder om dit vandaag mee te maken en dat wil ik graag delen met jullie.

Soms kom je bij mensen (voor een uitvaart) die denken dat ze niets kunnen. Mensen die zelf al zeggen dat ze met hun handen werken  en niet met hun hoofd.
Dat merk je zelf ook snel genoeg. Veel fouten in de reeds bedachte tekst voor de kaart en op hun Nederlands is ook wel iets aan te merken.
Tegelijkertijd zijn het mensen met het hart op de goede plek en tevens behoorlijk emotioneel.
Ze kiezen dan ook voor muziek van Frans Bauer voor de uitvaart van  moeder, want daar hield ze zo van. Het is uit het leven gegrepen.
In eerste instantie was het de bedoeling dat ik het woord zou doen bij de afscheidsbijeenkomst in het crematorium. Ik doe dit nooit, dus ook deze keer draaide ik de zaken zo dat ze zelf aan de slag gingen.
De oudste zoon wilde wel iets op papier  zetten over moeder, maar voorlezen moest iemand anders doen.
Toen ik vroeg of de kleinkinderen ook iets konden doen werd er onmiddellijk geroepen dat ze dat niet konden, veel te emotioneel. Ik stelde toen voor dat ieder een kaarsje aan zou steken en dat op de kist bij oma zetten.
Toen ik met een stapeltje boekjes met teksten, gedichten  etc. op tafel kwam zag ik ze allemaal schrikken. “Moeten wij dat allemaal lezen in die korte tijd?” Nee, natuurlijk niet, zo’n boekje sla je open en dan lees je wat en dan weer een stuk verder. Een dochter deed dit en kwam op de tekst “Bij de dood van oma”. Zo werkt dat dus, zei ik meteen.
Over 2 dagen zou ik bij ze terug komen om het programma  rond te maken.
Ik beloofde ze toen om altijd in de buurt te zijn en het voorlezen over te nemen als het echt niet zou lukken.

Er werd veel gehuild. Dat kan ook niet anders met deze muziek en deze mensen. Maar wat is daar mis mee? Deze familie heeft iets om met trots op terug te kijken. Zij hebben iets met elkaar gepresteerd waar ze nooit van hadden kunnen dromen. En ook voor mij is het een kroon op mijn werk. Hier is weer eens bewezen dat iedereen, iedere familie, in staat is om van een uitvaart iets dierbaars, iets persoonlijks te maken.
Smaken verschillen, maar daar gaat het hier niet om.          

Velen van jullie weten dat Egypte mijn hart gestolen heeft. We hebben er een tijdje gewoond en eens in de zoveel jaar gaan we er weer heen. In de grote stad Cairo is een grote dodenstad waar ik alleen langsgereden ben. Het is bekend dat hier duizenden mensen wonen in en op de graven van hun doden. Dat zijn de armste mensen die zich geen huis kunnen veroorloven.En het is bekend dat je daar als tourist niet moet komen.  
Toen we op een dag naar El Faouym, de oase in de woestijn reden, kwamen we langs een dodenstad helemaal buiten de stad, midden in de woestijn. Kilometers lang strekte zich de dodenhuisjes uit. Met enige moeite konden we de chauffeur van onze taxi duidelijk maken dat we daar naartoe wilden. Het is niet een plek waar men zo maar naartoe gaat, alleen maar voor een begrafenis.
Iedere familie bouwt daar of laat daar een familie dodenhuis bouwen. Overal zie je de huizen in aanbouw, of enorme stapels stenen. Straat na straat kilometers lang. Grotere en kleinere, versiert met tierlantijnen met verschillende soorten steen en met kleur. Het ziet er eigenlijk heel gezellig uit. Zo zou je je een dorp kunnen voorstellen. Het ziet er ook mooi en schoon uit, geen mensen om het smerig te maken, zoals het in de echte dorpen juist  wel heel vies is. Hier op de foto een huisje/kantoortje van een begrafenisondernemer. We konden er niet in kijken, want er was niemand.
Op een ander gedeelte was er een enorm groot langgerekt gebouw met een golvend dak. Dit bleek het Koptische deel van de begraafplaats te zijn waar dus de christenen begraven worden.

Er gebeuren soms van die bijzondere dingen!

Die ochtend werd Gerard opgehaald en van het ziekenhuis (waar hij overleden was) naar huis gebracht. Huis was een klein flatje op de 7^e verdieping. Eigenlijk één kamer met een keukenhoek en een aparte badkamer.
In een nis stond het bed waar hij opgebaard werd. Verder een bank, bureau, een klein tafeltje met 2 stoelen, een kast en héél veel schilderijen en tekeningen overal. Gerard was kunstschilder. De kamer was vol en rommelig.
Vijf dagen heeft Gerard nog in zijn flatje gelegen en hij was nooit alleen. Zijn 2 volwassen kinderen  waren er en sliepen op de bank, want hij mocht niet alleen blijven. En als ze weg moesten om dingen te regelen, te doen, dan organiseerden ze dat er iemand anders zolang op Gerard kwam passen.  Voor hen was het vanzelfsprekend dat ze er waren. Bij mensen die verbonden zijn met de antroposofie is waken iets normaals, maar zelden gebeurt dat dag en nacht.
Voor de kinderen van Gerard, die niets met antroposofie hebben, was het heel normaal en ze deden het gewoon. Dat vond ik bijzonder en het vermelden waard.

Hallo allemaal,
Terug van weggeweest. Een tripje naar Spanje voor de bruiloft van de zoon van een vriendin van mij,met zijn spaanse schone. Een geweldige happening.
Maar hier wil ik het hebben over de fantastische begraafplaats aan de rand van Barcelona, waar we geweest zijn. Die begraafplaats ligt tegen de berg aan en lijkt wel een hele stad. Je kunt er met de auto gewoon oprijden en alsmaar hoger en hoger klimmen. Er komt geen eind aan. Naast traditionele graven en pompeuze bouwwerken zijn er enorm veel flatgebouwen van meestal 6 verdiepingen waarin de kisten geschoven worden. De straten hebben namen, de graven hebben nummers. Er staan verkeersborden en vele bushaltes op de begraafplaats. Op een gegeven moment zei onze TomTom: “Omkeren, tolweg”. Dat was wel lachen. Het was regenachtig die dag, maar dat gaf wel een mooi sfeertje. De vele plastic bloemen met de meest afzichtelijke kleuren kunnen daar wel tegen. Het was fantastisch om daar rond te rijden en te lopen, een aanrader voor een ieder die naar Barcelona gaat. Ik hoop wat foto’s te kunnen plaatsen dan zien jullie waar ik het over heb.

DE TIJD
We gaan met onze tijd mee, of we willen of niet.
Zo heb ik besloten een Blog te starten op de website van DOEAT.
Zo nu en dan, 1x per week of per 2 weken een stukje schrijven over mijn werk.
Ik maak zoveel bijzondere, mooie en ook minder mooie dingen mee.
Ik ontmoet zoveel mooie, verschillende mensen.
Daar schrijf ik graag over, zonder naam en toenaam.
Schrijven is een stukje vasthouden, herinneren.
Ik hoop dat jullie het leuk vinden om mee te lezen en mee te beleven.